ترتيب ، و هر كس را كه خواهى به يارى ، در خواهى و بخوانى و [ به دو ] ( 1 ) استغاثت و استعانت كنى ، اگر هيچ راست مىگوى ! امّا قوله : * ( فَأْتُوا بِسُورَةٍ [ مِثْلِه ] ) * ( 2 ) ، و لم يقل : مثلها ، در او دو وجه گفتند ، يكى آن كه : راجع است با قرآن ، و آن ( 3 ) قول اوليترست ، و قولى ديگر آن كه : * ( فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِثْلِه ) * ، مثل سورت ، و اين قول هم بر تأويل آن باشد كه حمل كنند سورت را بر معنى ، و سورت ، منزلتى باشد محيط به آيات خداى تعالى چون احاطت سور كه بارهء ( 4 ) شهر [ باشد ] ( 5 ) به شهر . آنگه حق تعالى باز نمود كه : ايشان چرا تكذيب كردند اين كتاب را ، گفت : براى آن كه ندانستند ، به دروغ داشتند ، و در مثل گفته‌اند : النّاس اعداء ما جهلوا ، مردم دشمن آن باشند كه ندانند ، و در قرآن بسيار چيزهاست ( 6 ) كه هر كس نتواند بدانستن ، الَّا ، مگر كه ( 7 ) انديشه كند يا رجوع كند با رسول - عليه السّلام - براى آن كه ، قرآن بهرى محكم است كه مراد از او به ظاهر بدانند ، و بهرى متشابه است كه معنى از او به ظاهر ندانند ، بل محتاج باشند به دليلى و مفسّرى كه بيان مراد كند ، كالصّلوة و الزّكوة و الصّوم و الحجّ و غير ذلك . * ( وَلَمَّا يَأْتِهِمْ تَأْوِيلُه ) * ، و تأويل آن هنوز به ايشان نيامد ، و تأويل آن باشد كه يؤول اليه عاقبة الامر . بعضى مفسّران گفتند : مراد به تأويل ، تفسير است ، و ضحّاك گفت : آنچه عاقبت با آن شود از ثواب و عقاب . آنگه گفت : همچنين تكذيب كردند و دروغ داشتند آنان كه پيش ايشان بودند ، يعنى نه اوّل مكذّب اينانند ( 8 ) رسولان را - عليهم السّلام - پيش از اينان مكذّبان بوده‌اند ، و لكن بنگر تا عاقبت ايشان كجا رسيد از هلاك و عذاب استيصال ، عاقبت اينان كه عمل ايشان بر دست دارند هم اين بود ، و اين بر سبيل تهديد و وعيد فرمود ( 9 ) . * ( كَيْفَ ) * ، در محلّ نصب است به خبر كان ، و « انظر » در او عمل نكند ، براى آن كه

--> ( 5 - 1 ) . اساس : ندارد ، از آو ، افزوده شد . ( 2 ) . اساس : ندارد ، به قياس با نسخهء آو ، از قرآن مجيد افزوده شد . ( 3 ) . همهء نسخه بدلها : اين . ( 4 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مج : باروى . ( 6 ) . آج ، آز : خبرهاست . ( 7 ) . آو ، بم ، مج : الا مگر كسى كه ، آج ، لب ، آز : الَّا كسى كه . ( 8 ) . لب و . ( 9 ) . همهء نسخه بدلها و .